Deze maand vinden we de kemphanen in de oude doos. Deze foto's zijn geschoten in het begin van de 60er jaren door een vogelfotograaf met zeer veel geduld en liefde voor het vak. De teksten van het item "de oude doos" zijn deels gebaseerd op mondelinge overdracht en deels uit de verhalen die terug te vinden zijn in het vogeldagboek van Cees Scholtz. In een tijd dat nestfotografie nog geen taboe was en natuurgebieden of reservaten simpelweg onbeheerde landschappen waren. Fotograaf Cees Scholtz Het lijkt al weer eeuwen geleden dat we op zondagmiddag met de kinderen naar de kemphaantjes gingen kijken. Een evenement dat zich jaarlijks herhaalde maar toch altijd weer een lust voor het oog was. De haantjes die zich van hun sterkste kant lieten zien in hun zondagse pak. En dit alleen maar voor de vrouwtjes. Net mensen. Tegenwoordig gaan m'n kleinkinderen met achterkleinkind op zondags naar de kinderboerderij om naar kippen te kijken. Geen vergelijk vindt ik. Ik denk dat ze zelfs nog nooit van kemphanen hebben gehoord zo slecht gaat het tegenwoordig met deze ooit zo strijdlustige vogels. Van hun aantal, van rond de 6000 in de jaren 50 is nog maar zo'n 10% over. Gelukkig staan de kemphanen nu op de rode lijst en wordt er van alles aan gedaan om deze kleine groep te behouden. Tot m'n grote vreugde zag ik afgelopen voorjaar (2002) in de Zaankanter (onze streekkrant) staan dat er in weer excursies werden georganiseerd om de kemphanen te gaan bekijken. Een goede zaak. Mensen willen pas echt iets beschermen als ze het kunnen zien. En hek erom is volgens mijn de foute aanpak. Naar jaren van onderzoek is gebleken dat de kemphanen in vier groepen zijn onder te verdelen. De vrouwtjes Zij hebben een onopvallend verenkleed die uiter- mate goed geschikt is om onopvallend een nest te bebroeden. Zij vertonen zich pas in de arena als ze bevrucht willen worden. Zij maken uiteindelijk ook uit met wie van de mannen zij in zee gaat. Honkmannen Deze mannetjes hebben hun eigen plekje in de arena verworven. Deze ronde honken hebben een doorsneden van een meter. Ze zijn te herkennen aan hun donkere, ge- streepte, kragen. Zij vertonen nerveus en agressief gedrag. Satellietman Een mannetje met een volledig witte kraag en koppluimen. Satellietmannen hebben geen eigen honk, maar worden wel toegelaten op de arena en vertonen daarom ook bijna nooit een agressief gedrag tegenover de honkmannen. Randmannen Deze mannetjes zijn te vinden rondom de arena en worden op de arena zelf nooit lang getolereerd. Het zijn veelal mannen die te jong of te oud zijn om mee te tellen. Het gebeurt ook wel dat een honk man uitwijkt naar een ander terrein. Dan wordt hij gezien als randman. Het voortplantingsritueel gebeurt allemaal op de arena. De mannen laten zich van hun beste en vooral sterkste kant zien. De honkmannen zorgen in eerste instantie voor de voortplanting. Omdat de satellietmannen in de buurt zijn, en honkmannen het nogal druk met elkaar hebben (of met andere satellietmannen), krijgen ook satel- lietmannen de kans zich voort te planten. Natuurlijk gebeurt het ook wel eens dat het randmannetje er met de trofee mee vandoor gaat.